M. Fatih Tüten
İSGHaber İmtiyaz Sahibi ve TİGEP Kurucu Genel Başkanı

9 Kasım’da İzmir’in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda meydana gelen patlamada işçiler hayatını kaybetti. Aileler yakınlarının yasını tutarken çalışma arkadaşları aynı işyerine dönmenin ağırlığını yaşadı. O günden beri aklımda bir soru var. Bir işçi, çalıştığı yerde gördüğü tehlikeyi dile getirdiğinde arkasında sendikasını hissediyor mu?

HABAŞ’ta Türk Metal Sendikası örgütlüydü. Patlamanın ardından Türk Metal başsağlığı mesajı yayımladı. Birleşik Metal-İş ise işçilerin can güvenliği sağlanana kadar üretimin durdurulmasını ve patlamanın nedenlerinin soruşturulmasını istedi. İşyerinde örgütlü sendikadan beklenen, başsağlığı mesajının ardından işçilere ve kamuoyuna hangi adımları attığını anlatmasıdır.

Türk Metal’e sormak gerekir. Patlamadan önce işçilerden iş sağlığı ve güvenliği konusunda hangi bildirimler geldi? İşverene hangi talepler iletildi ve ne yanıt alındı? Patlamadan sonra çalışanların güvenliği için hangi adımlar atıldı? Hayatını kaybedenlerin ailelerine ve yaralanan işçilere soruşturma boyunca nasıl destek verilecek?

Bu soruların muhatabı HABAŞ’la sınırlı değil. Toplu iş sözleşmesi görüşmelerinde ücret artışları haklı olarak gündemin merkezine oturuyor. Aynı kararlılık, bakım sırasında üretim baskısı yaşayan işçi, vardiya yorgunluğu nedeniyle hata yapmaktan korkan çalışan ve gördüğü tehlikeyi bildirdiğinde işini kaybetmekten endişe eden taşeron işçisi için de gösterilmeli.

İşçi sendikalarına çağrımızı yineliyoruz

30 Nisan 2025’te Haber Sendika’da yayımlanan yazımda Soma, Ermenek ve Hendek facialarını hatırlatarak sendikaları iş sağlığı ve güvenliğini mücadelelerinin merkezine koymaya çağırmıştım. HABAŞ’ta yaşanan patlamanın ardından o çağrıyı yineliyorum. (habersendika.com)

• Riskli işyerlerinde daha sıkı denetim talep edin. İşçilerin bildirdiği tehlikeleri kayda alın. Denetimde tespit edilen eksikliklerin giderilip giderilmediğini takip edin.
• Üyelerinize düzenli ve uygulamalı İSG eğitimi verin. İşçiler, yaptıkları işe özgü tehlikeleri, bunları kime bildireceklerini ve tehlike karşısında hangi haklara sahip olduklarını bilmeli.
• İşyeri sendika temsilciliklerini etkin hâle getirin. Temsilciler işçileri düzenli olarak dinlesin, talepleri işverene yazılı olarak iletsin ve alınan yanıtları işçilerle paylaşsın.
• Toplu iş sözleşmelerindeki İSG hükümlerini güçlendirin. Güvenli bakım, vardiya düzeni ve bildirilen tehlikelerin giderilme süreleri sözleşme masasında açıkça ele alınsın. Bu hükümlerin sahada uygulanmasını işçilerle birlikte izleyin.

Bu çağrı işyerinde nasıl karşılık bulur?

Her sendika, işçinin kimliği korunarak ulaşabileceği bir İSG bildirim kanalı kurabilir. İşçi gördüğü tehlikeyi, ramak kala olayı ya da bildirim yaptıktan sonra karşılaştığı baskıyı buradan iletebilmeli. Bildirimin ardından kimin devreye girdiğini, işverenden ne istendiğini ve sorunun giderilip giderilmediğini öğrenebilmeli.

Sendikalar, işyeri temsilcilerinin başvurabileceği İSG danışma birimleri oluşturabilir. İş güvenliği uzmanları, işyeri hekimleri ve hukukçulardan oluşan bir ekip, temsilcilerin sahadan taşıdığı sorunları değerlendirebilir. Küçük sendikalar bu desteği ortak bir birimle sağlayabilir. Aynı bölümde benzer sağlık şikâyetleri tekrar ediyorsa sendika, işçilerin uzman değerlendirmesine ulaşmasına yardımcı olabilir ve kişisel sağlık bilgilerini koruyarak ortak bir işyeri riskinin araştırılmasını isteyebilir.

Özellikle taşeron işçilerin sesine kulak vermek gerekiyor. Aynı tesiste farklı işverenlere bağlı çalışanlar aynı tehlikeye maruz kalabilir. Sendika, vardiya ve bölüm toplantılarına taşeron işçileri de dâhil ederek ortak riskleri ilgili işverenlere iletebilir. Yıl sonunda üyelerine kaç tehlike bildirimi aldığını, hangi önlemleri talep ettiğini ve hangi sorunların hâlâ çözüm beklediğini açıklayabilir.

İş kazalarının sessizce unutulmasına izin vermeyelim. Sendikalar yaralanan işçilere ve hayatını kaybedenlerin ailelerine hukuki ve psikososyal destek sağlamalı, ailelerin sorularını soruşturma boyunca takip etmeli. Medya da ilk günün ardından dosyayı izlemeli. Soruşturma nereye vardı? İşyerinde hangi önlemler alındı? Ailelerin hangi soruları hâlâ yanıtsız?

İSG Bir Yan Faaliyet Değil, Sendikal Hareketin Omurgasıdır!

İşveren güvenli çalışma koşullarını sağlamalı, kamu otoritesi denetim görevini yerine getirmeli. Sendikanın gücü ise bir işçinin tek başına dile getirmekte zorlandığı tehlikeyi bütün çalışanların ortak talebine dönüştürebilmesinde. İSG düzenlemelerinin işçiyi sahada koruyabilmesi için sendikalar bu gücü kullanmalı ve önlemler alınana kadar taleplerinin arkasında durmalı.

O gün yazdığım sözü bugün de yineliyorum.

Sendikalar artık sadece işten çıkarılan işçilerin değil, işten sağ çıkamayan işçilerin de sesi olmalıdır!

Bir işçi “Burada bir tehlike var” dediği anda sendikasını yanında bulmalı. Bir işçi hayatını kaybettiğinde de ailesi, gerçeğin ortaya çıkarılması için verdiği mücadelede sendikanın desteğini görmeli.

Çünkü yaşamak, çalışmaktan önce gelir.