Hiç düşündünüz mü? Aynı olaya bakan insanlar neden birbirinden tamamen farklı sonuçlara ulaşır?

Birisi tehlike görür, diğeri fırsat. Birisi duygularıyla hareket ederken diğeri yalnızca verilere güvenir.

Edward de Bono tarafından geliştirilen Altı Şapkalı Düşünme Tekniği, insanlara bir sorunu altı farklı düşünme biçimiyle değerlendirmeyi öğretir.

Her şapkanın ayrı bir görevi vardır.

⚪ BEYAZ ŞAPKA – GERÇEKLER

Yorum yapmaz, kanıt arar.

Ne biliyoruz? Elimizde hangi bilgiler var? Hangi veriler eksik?

Bir iş kazasında beyaz şapka, olayın nasıl gerçekleştiğini belgeler ve somut bulgular üzerinden araştırır.

🔴 KIRMIZI ŞAPKA – DUYGULAR

Sezgilerin, korkuların ve kaygıların sesidir.

“Bu karar beni endişelendiriyor.”

“Çalışanların kendilerini güvende hissetmediğini düşünüyorum.”

Her kararın insani bir tarafı vardır. Kırmızı şapka bu tarafın görülmesini sağlar.

⚫ SİYAH ŞAPKA – RİSKLER

En zor soruları sorar.

Ne ters gidebilir? Hangi tehlikeleri gözden kaçırıyoruz? Bu kararın olumsuz sonuçları neler olabilir?

İş sağlığı ve güvenliği açısından siyah şapka oldukça değerlidir.

Çünkü bir kazanın gerçekleşmesini beklemeden olası tehlikeleri sorgulamak gerekir.

Siyah şapka karamsarlık değil, gerekçeli eleştiridir.

🟡 SARI ŞAPKA – FIRSATLAR

Olumlu sonuçları araştırır.

Bu kararın yararları nelerdir? Neler kazanabiliriz? Neden başarılı olabilir?

Sarı şapka iyimserliği temsil eder ancak iyimserliğin de mantıklı gerekçelere dayanmasını ister.

🟢 YEŞİL ŞAPKA – YARATICILIK

Alışılmış çözümlerle yetinmez.

Başka ne yapabiliriz? Daha güvenli bir yöntem geliştirebilir miyiz?

Örneğin sürekli kazaların yaşandığı bir işyerinde yalnızca çalışanları uyarmak yerine tehlikeyi ortadan kaldıracak yeni bir üretim yöntemi tasarlanabilir.

Yeşil şapka, düşüncenin sınırlarını genişletir.

🔵 MAVİ ŞAPKA – YÖNETİM

Düşünme sürecini düzenler.

Sorunumuz ne? Hangi aşamadayız? Hangi sonuca ulaştık?

Mavi şapka tartışmanın amacından uzaklaşmasını önler ve diğer şapkaların kullanımını yönetir.

PEKİ, BU TEKNİĞİN İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİYLE İLGİSİ NEDİR?

Bir risk değerlendirme toplantısı düşünün.

Herkes yalnızca tehlikeleri anlatırsa çözüm üretmek zorlaşır.

Herkes olumlu konuşursa riskler gözden kaçabilir.

Herkes kendi düşüncesini savunursa toplantı tartışmaya dönüşebilir.

Oysa altı şapka tekniğinde katılımcılar sırayla aynı düşünme biçimine odaklanır.

Önce gerçekler incelenir, ardından duygular, riskler, fırsatlar ve yeni çözümler değerlendirilir. Mavi şapka ise süreci yönetir.

Asıl mesele kimin haklı olduğu değil, sorunun bütün yönlerini görebilmektir.

Unutmayalım:

Aynı düşünce biçiminde ısrar ederek farklı sonuçlar bekleyemeyiz.

Bazen çözüm bulmak için daha fazla düşünmek değil, başka bir şapka takmak gerekir.

Şah Şeyhmus Ektirici
İş Sağlığı ve Güvenliği Dernekleri Federasyonu Genel Başkan Vekili