Şah Şeyhmus EKTİRİCİ Yazdı: Eskişehir'deki Orman Faciası: İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Bir Değerlendirme 

Eskişehir'de yaşanan ve 10 orman işçisinin hayatını kaybetmesiyle sonuçlanan elim olay, Türkiye'deki iş sağlığı ve güvenliği (İSG) açıkları konusunda derin endişeler yaratmıştır. 

Bu trajik kaza, ormancılık sektöründeki risklerin ciddiyetini ve mevcut önlemlerin yetersizliğini bir kez daha gözler önüne sermiştir. Olayı İSG prensipleri çerçevesinde değerlendirerek, benzer faciaların önüne geçilmesi için atılması gereken adımlara ışık tutmaktadır.

Bu noktada, risk değerlendirmesi ve acil durum planlaması hayati önem taşımaktadır. Olay öncesinde detaylı bir risk değerlendirmesi yapılmış mıdır? 

Haberleşme Alt Yapısı Yetersizliği

Bazı ekipler telsiz ya da cep telefonu iletişimi kuramadı. Kritik anda haberleşme eksikliği, müdahale koordinasyonunu bozmuş ve kurtarma süresini uzatmıştır.

Yangın sırasında işçilerin güvenliğini sağlayacak yeterli tahliye planları ve alternatif güzergahlar mevcut muydu?

Bu soruların cevapları, olayın bir "öngörülemez kaza" mı, yoksa "önlenebilir bir felaket" mi olduğunu belirleyecektir.

Koruyucu Ekipman ve Eğitim Eksikliği

Eğitim, Ekipman ve Denetim Eksiklikleri:
Bir diğer kritik nokta, işçilerin eğitimi ve kullanılan kişisel koruyucu donanım (KKD) yeterliliğidir. 
Orman yangınlarıyla mücadele eden işçilerin, yangının dinamikleri, tehlikeli gazlar, tahliye yöntemleri ve ilk yardım konularında yeterli eğitime sahip olmaları gerekmektedir. Ayrıca, yangına dayanıklı özel kıyafetler, solunum cihazları ve diğer koruyucu ekipmanların eksiksiz ve standartlara uygun olması şarttır. 

Bu ekipmanların düzenli bakımı ve kullanımı konusunda işçilere gerekli eğitim verilmiş midir? 

Olay yerindeki ekipmanların durumu, bu konuda ciddi soruları beraberinde getirmektedir.

 İSG Yükümlülükleri ve Uygulamadaki Boşluklar

Denetim mekanizmalarının etkinliği de üzerinde durulması gereken önemli bir başlıktır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın yanı sıra ilgili kurumların, ormancılık sektöründeki İSG uygulamalarını ne kadar sıkı denetlediği ve tespit edilen eksiklikler için ne tür yaptırımlar uyguladığı merak konusudur. Yetersiz denetimler, işverenlerin İSG önlemlerini hafife almasına ve maliyet kaygısıyla güvenliği ikinci plana atmasına zemin hazırlayabilir.

İşveren Sorumluluğu ve Yasal Çerçeve:
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverenlere çalışanların sağlığını ve güvenliğini sağlama konusunda net yükümlülükler getirmektedir. Bu yükümlülükler arasında risk değerlendirmesi yapma, gerekli önlemleri alma, eğitim verme, KKD sağlama ve acil durum planı hazırlama bulunmaktadır. 

Risk Değerlendirmesinin Eksikliği

Orman yangınlarında çalışanların korunması için planlama ve risk değerlendirmesi yapılmalı; görev dağılımı ekip seviyesinde net belirlenmeli ve acil durum senaryoları hazırlanmalıdır.

Eskişehir'deki olayda, işverenin bu yükümlülükleri ne ölçüde yerine getirdiği detaylıca araştırılmalıdır. Şayet ihmal tespit edilirse, sorumluların adalet önünde hesap vermesi, benzer olayların önüne geçmek adına caydırıcı bir etki yaratacaktır.

Eskişehir'deki 10 orman işçisinin ölümü, Türkiye'deki iş güvenliği kültürünün hala yeterli seviyeye ulaşamadığının acı bir göstergesidir. Bu tür faciaların bir daha yaşanmaması için kapsamlı ve kararlı adımlar atılması elzemdir.

• Detaylı Soruşturma: Kazanın tüm boyutlarıyla, bağımsız ve şeffaf bir şekilde soruşturulması gerekmektedir. İSG uzmanları, bilirkişiler ve sendika temsilcileri bu soruşturma sürecine dahil edilmelidir.
•  Risk Değerlendirmelerinin Güncellenmesi: Ormancılık sektöründeki tüm risk değerlendirmeleri, uluslararası standartlar ve güncel bilgiler ışığında yeniden gözden geçirilmeli ve olası tüm senaryoları kapsayacak şekilde güncellenmelidir.

Eğitim & tatbikat eksikliği

Yangın tatbikatları, telsiz kullanımı, yön değiştirme senaryoları, kaçış eğitimi gibi eğitimlerin eksikliği hayati sonuç doğurmuştur.

• Eğitimlerin Niteliğinin Artırılması: Orman işçilerine verilen İSG eğitimlerinin hem teorik hem de pratik yeterliliği artırılmalı, düzenli olarak tekrarlanmalı ve katılım zorunlu hale getirilmelidir.
   
• KKD Standartlarının Yükseltilmesi ve Denetimi: Kullanılan kişisel koruyucu ekipmanların kalitesi ve standartlara uygunluğu denetlenmeli, işçilere doğru kullanım konusunda sürekli eğitim verilmelidir.
   
• Denetimlerin Sıklaştırılması ve Yaptırımların Caydırıcılığı: İSG denetimleri sıklaştırılmalı ve tespit edilen eksiklikler için uygulanan idari ve hukuki yaptırımlar caydırıcı bir seviyeye getirilmelidir.
   
• Sendikal Örgütlenmenin Desteklenmesi: İşçilerin sendikal örgütlenmeleri desteklenmeli, böylece İSG konularında söz sahibi olmaları ve kendi haklarını savunmaları teşvik edilmelidir.

Bu facia, iş güvenliğinin sadece yasal bir zorunluluk değil, aynı zamanda temel bir insan hakkı olduğunu bir kez daha hatırlatmıştır. Gelecekte benzer acıların yaşanmaması için, devlet, işverenler, sendikalar ve sivil toplum kuruluşları topyekûn bir seferberlik ruhuyla hareket etmeli, iş güvenliğini en üst öncelik olarak benimsemelidir.

Mevzuat & Hukuki Yükümlülükler

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu 

kapsamında “yüklenici olsa dahi işveren”, çalışanların korunması için gerekli tüm tedbirleri almakla yükümlüdür.Orman ve Tarım Bakanlığı ekipleri için de İSG yönetmeliklerine uyum zorunludur.

Eğer risk değerlendirmesi yapılmadan görev dağıtıldıysa ya da koruyucu donanım sağlanmadıysa, idari yaptırımlar ve hatta cezaî sorumluluk gündeme gelebilir.

Şah Şeyhmus Ektirici | Yazar
İş Sağlığı ve Güvenliği Dernekleri Federasyonu Genel Başkan Vekili
A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı