Kartalkaya faciası, iş güvenliği uzmanlarının sorumluluk sınırlarını ve yazılı belgelemenin hayati önemini bir kez daha gözler önüne serdi. iSG Haber yazarlarından Şah Şeyhmus Ektirici Kartalkaya yangını örneği üzerinden uygulamalı yol haritasını çizdi.

Risk değerlendirmesi

Yeni ekipman, tesis değişikliği veya alan kullanımında risk değerlendirmesi yenilenmeli. Yangın, patlama, elektrik ve LPG hatları için ayrı analiz yapılmalı. “Kim, ne zaman, hangi öneriyi yaptı” açıkça belirtilmeli.
Kartalkaya’da “grill plate” cihazı analizde yoktu; bu nedenle uzmanlar yangın riskini öngörmemekle suçlandı.
Koruyucu belge: Risk değerlendirme tutanağı, yeni ekipman bildirim formu.

Yazılı uyarı ve raporlama

Tüm uygunsuzluklar yazılı olarak işverene iletilmeli. E-posta, tutanak veya “uygunsuzluk bildirimi” hazırlanmalı. İşveren önlem almazsa İSG-KATİP’e not düşülmeli.
Kartalkaya dosyasında sözlü uyarılar kanıtlanamadı.
Koruyucu belge: Yazılı uyarı formu, tespit ve tavsiye raporu.

Acil durum ve yangın planları

Planlar 6 ayda bir güncellenmeli, tatbikatlar belgelenmeli. Kaçış yolları, alarm ve yangın ekipmanları düzenli kontrol edilmeli.
Kartalkaya’da planlar güncel değildi, tatbikat yoktu.
Koruyucu belge: Tatbikat raporu, acil durum planı kontrol listesi.

İşveren önlem almazsa

İşveren önlem almazsa durumu İSG Kurul tutanağına geçir. Kurul yoksa tek taraflı rapor düzenle. Hayati tehlike varsa 6331 m.13’e göre “çalışmaktan kaçınma” bildirimi yapılabilir. Gerekirse Bakanlığa yazılı ihbar yapılmalı.
Kartalkaya’da uzmanlar eksiklikleri bildirmedikleri için “bilinçli taksir”le suçlandı.
Koruyucu belge: Kurul tutanakları, hayati tehlike bildirimi.

Denetim ve arşivleme

Denetim formları, fotoğraflar ve yazışmalar en az 5 yıl saklanmalı. Her tespitte tarih, imza ve alınan önlem yazılmalı.
Kartalkaya’da belgelerin eksikliği, uzmanların ispat gücünü zayıflattı.
Koruyucu belge: Denetim raporu, fotoğraflı tespit dosyası.

Eğitim ve bilgilendirme

Çalışanlara yılda en az bir kez yangın, tahliye ve temel İSG eğitimi verilmeli. Eğitim katılım listesi, içerik ve sınav sonuçları saklanmalı.
Kartalkaya’da personel yangın tüplerini kullanamadı; eğitim belgeleri yoktu.
Koruyucu belge: Eğitim katılım formu, sınav değerlendirmesi.

Hukuki koruma

Raporlara “tavsiyelerimin uygulanmaması işveren sorumluluğundadır” ibaresi eklenmeli. Mesleki sorumluluk sigortası yaptırılmalı. Şüpheli durumlarda noter veya e-posta yoluyla kayıt oluşturulmalı.

Sonuç

Kartalkaya olayı, iş güvenliği uzmanının asli görevinin “önlem almak” değil “uyarmak” olduğunu gösterdi. Ancak uyarı yazılı ve belgeli değilse, uzman “bilinçli taksirle ölüme neden olma” kapsamında sorumlu tutulabilir.
Bu nedenle her uzman şu zinciri izlemelidir:

Tespit → Yazılı Bildirim → Takip → Belgeleme → Arşivleme