Erdinç Demir YAZDI: Orman Yangınlarıyla Mücadelede Güvenliğin Rolü

Yaz ayları geldiğinde yalnızca sıcaklık artmaz; aynı zamanda orman yangını riski de ciddi şekilde yükselir. Özellikle Türkiye gibi orman varlığı geniş, iklimi kurak ve rüzgarlı ülkelerde, bu risk sadece doğayı değil, tarımı, hayvancılığı, yerleşimleri ve insan yaşamını da tehdit eder.

Yangın çıktığında tüm gözler söndürme çalışmalarına çevrilir; oysa esas mesele yangın çıkmadan önce alınması gereken güvenlik önlemleri, bilinçlendirme çalışmaları ve organizasyonel hazırlıklardır. Bir iş güvenliği uzmanı olarak bu sürece, hem insan sağlığını hem de çevreyi odağa alarak yaklaşmak zorundayız.

Türkiye’deki uygulamalar ve eksiklikler

Türkiye’de orman yangınlarının büyük bölümü insan kaynaklıdır. Tarla temizleme ateşleri, cam şişeler, yol kenarında atılan izmaritler ya da kaçak açılan yollar bu yangınlara davetiye çıkarır. Ancak sadece yangının çıkış nedeni değil, müdahale süreci ve yangın işçisinin güvenliği de önemlidir.

Gözlenen başlıca eksiklikler şunlardır:

• Erken uyarı sistemleri bazı bölgelerde hâlâ yetersizdir.
• Orman emekçileri, yangına müdahale ederken yeterli kişisel koruyucu donanıma (KKD) sahip değildir.
• Yerel halk, yangın öncesi ve sırası bilgilendirme eğitimlerinden yoksundur.
• Riskli bölgelerde yapılaşma kontrolsüz ilerlemektedir.

Almanya’daki sistematik yaklaşım

Almanya’da orman yangını sayısı daha az olmasına rağmen, alınan önlemler oldukça disiplinlidir. Burada yangınla mücadele, sadece orman idaresinin değil, yerel belediyelerin, gönüllü itfaiye ekiplerinin, meteoroloji servislerinin ve halkın ortak sorumluluğudur.

Alınan önlemlerden bazıları şunlardır:

• Orman yangını tehlike endeksi (Waldbrandgefahrenindex) her gün güncellenir ve halk bilgilendirilir.
• Hava sıcaklığı ve rüzgar durumu riskli seviyeye geldiğinde orman girişleri sınırlandırılır.
• Her kasabada eğitimli gönüllü itfaiyeciler hazır tutulur.
• Tarım makineleri ve kırsal araçlar için riskli günlerde faaliyet kısıtlamaları uygulanır.

Yangınlar piyasayı nasıl etkiliyor?

Orman yangınlarının sadece doğayı değil, ekonomiyi de etkilediği açıktır. Özellikle:

• Ahşap ve kereste sektörü, yangın sonrası hammadde tedarikinde zorlanır.
• Tarım ürünleri (zeytin, üzüm, çam fıstığı vb.) yok olur; bu da gıda fiyatlarında dalgalanmalara neden olur.
• Turizm sektörü, özellikle kıyı bölgelerindeki yangınlardan doğrudan etkilenir.
• Yangın bölgelerindeki sigorta primleri artar, taşınmaz değeri düşer.

Alınması gereken önlemler:

Yangınla mücadelede sadece söndürme değil, önleme kültürü geliştirilmelidir. Bu çerçevede şu önlemler acil olarak uygulanmalıdır:

• Riskli bölgelerde yapılaşma kontrol altına alınmalı, orman kenarındaki yerleşimlere yangın duvarı benzeri güvenlik bariyerleri yapılmalıdır.
• Orman işçilerine ve gönüllülere düzenli yangın tatbikatları ve KKD kullanımı eğitimi verilmelidir.
• İHA (drone) destekli erken uyarı sistemleri yaygınlaştırılmalıdır.
• Kamu spotları, eğitim kampanyaları ve okul temelli bilinçlendirme çalışmaları
ile halkın farkındalığı artırılmalıdır.
• Yangın bölgelerinde görev alacak işçiler için özel yangın güvenliği sertifikasyon programları başlatılmalıdır.

Sonuç olarak

Orman yangınları, sadece doğa olayı değildir; bir güvenlik ve hazırlık sınavıdır. Türkiye bu sınavdan zaman zaman geçemiyor, çünkü işin temelinde önlem alma kültürü eksikliği var. Almanya gibi ülkelerden alınacak örneklerle, daha sistemli, bilimsel ve insan odaklı bir yaklaşım geliştirilebilir.

Doğa bizim değil, biz doğanın misafiriyiz. Ona zarar vermek, aslında kendimizi ateşe atmaktır. Yangınlar kader değildir; bilgi, planlama ve sorumlulukla önlenebilir.

Erdinç Demir | Yazar
İş Güvenliği Uzmanı & Asbest Söküm Uzmanı