Türkiye’de bir iş güvenliği uzmanının aldığı ağır hapis cezası, hepimizin yüreğini sızlatan bir gerçeği yeniden gün yüzüne çıkardı. Grand Kartal Oteli faciasının ardından verilen bu karar, yalnızca bir kişiyi hedef almıyor; bütün bir mesleğin nasıl korumasız bırakıldığını, nasıl sahipsiz olduğumuzu gösteriyor.

Tam da bu noktada, yıllardır yaşadığım Almanya’daki sistem aklıma geliyor. İki ülke arasında öyle büyük bir uçurum var ki, insan kendine sormadan edemiyor: Aynı sorumluluk neden iki ülkede iki farklı kader yaratıyor?

Türkiye’de uzmanın yükü: Yetki yok, sorumluluk sınırsız

Türkiye’de bir iş güvenliği uzmanı sahaya indiğinde, riskleri görür, yazar, raporlar, uyarır…

Ama iş burada biter.

• Ne üretimi durdurma yetkisi vardır,
• ne ekipman alma yetkisi,
• ne de işvereni zorlayacak bir yaptırımı.

Kağıt üzerinde görev tanımı vardır ama pratikte uzman hep arada kalır.
Aynı işyerinden maaş alır, aynı işveren tarafından istenirse kapı önüne konabilir.

Sonra bir kaza olduğunda, herkes bir anda geri çekilir ve uzmana dönüp şöyle denir:

“Neden önlemedin?”

İşte acı taraf tam da burasıdır.
Bugün Kübra Demir’in aldığı ceza, sadece bir insanın değil, bütün iş güvenliği uzmanlarının omzunda taşıdığı “görünmez riskin” ete kemiğe bürünmüş halidir.
Ne yazık ki Türkiye’de sistem, işvereni koruyan, uzmanı ise yalnız bırakan bir yapıya dönüşmüştür.

Almanya’da sistem neden daha adil?

Almanya’da gözlemlediğim en büyük fark şudur:
Sorumluluk kimdeyse, yetki de ondadır.

Burada iş güvenliği uzmanının adı “Fachkraft für Arbeitssicherheit” olarak geçer ve sistemde uzman bir danışman rolündedir; yani Türkiye ile benzer.
Ama kritik nokta şu:

Almanya’da işverenin sorumluluğu tartışılmazdır.

• Denetimler sıkıdır.
• Devlet iş güvenliğini hafife almaz.
• Eksik önlem varsa fatura doğrudan işverene kesilir.
• Uzman, görevini yazılı olarak yapmışsa hiçbir mahkeme onu cezai anlamda suçlu ilan etmez.

Çünkü sistem biliyor:
Uzmanın görevi yol göstermektir, polisiye yetki kullanmak değil.

Burada asbest sökümlerinde bile öyle sıkı kurallar vardır ki, TRGS 51U’u ihlal eden işverenler ağır yaptırımlarla karşılaşır. Hatta uzmanların görevlerini yerine getirmeleri için gereken tüm koşulları sağlamak işverenin zorunlu yükümlülüğüdür. Uzman yalnız değildir; arkasında devlet vardır, hukuk vardır, tanımlı bir sınır vardır.

Türkiye’de Neden Hep Uzman Suçlu?

Çünkü bizde sistem “en zayıf halka kimse ona yüklen” mantığıyla işliyor. İş güvenliği kültürü henüz tam oturmadığı için, en kolay suçlanacak kişi uzman oluyor. Oysa riskleri azaltmak için gerekli yatırım, önlem ve karar alma gücü her zaman işverendedir.

Bu yüzden Türkiye’deki iş güvenliği uzmanı adeta iki ateş arasında kalıyor:
Bir yanda ruhunu sıkıştıran vicdanı, diğer yanda elini kolunu bağlayan sistem.

Ve kaza olduğunda herkesin kaçtığı o dar kapıdan sadece uzman geçmek zorunda kalıyor.

Bu mesleğin artık adil bir sisteme ihtiyacı var

Ben bu yazıyı sadece bir meslektaşın yaşadığı haksızlığı anlatmak için yazmıyorum. Aynı zamanda bir çağrı niteliği taşısın istiyorum:

Türkiye’de iş güvenliği uzmanının yetki–sorumluluk dengesi yeniden çizilmelidir. Yoksa her büyük kazadan sonra hedef tahtasına konan yine uzman olacaktır.

Almanya’da yıllar içinde gördüğüm şu:

Güvenliğin bedeli vardır, ihmalin bedeli ise çok daha ağırdır.
Türkiye’de iş güvenliği hâlâ çoğu yerde maliyet olarak görülüyor, yatırım olarak değil.
Bu bakış açısı değişmediği sürece ne Kübra Demir son olay olur, ne de yaşanan acılar biter.

Son olarak

Kübra Demir’in davası sadece onun davası değildir.
Bu, Türkiye’de iş güvenliği uzmanlarının kolektif kaderinin bir yansımasıdır.

Almanya’da nasıl ki uzman sistem içinde desteklenen, korunulan ve net sınırlarla görev yapan bir konumdaysa, Türkiye’de de aynı güvence sağlanmadıkça bu mesleğin üzerindeki yük daha da ağırlaşacaktır.

Ve bugün yaşananlar, bütün ülkeye şunu hatırlatmalıdır:

İş güvenliği ihmalin değil, devlet politikası olmalıdır.
Aksi halde bedelini hep işçiler ve uzmanlar öder.

Erdinç DEMİR | Yazar

İş Güvenliği Uzmanı & Asb. Söküm Uzmanı