Erdinç DEMİR Yazdı: Elektrik Kaynaklı Riskler ve Korunmada Görmezden Gelinen Tehlike

Elektrik, günümüzün vazgeçilmez bir enerji kaynağıdır. Üretimden ulaşıma, hastanelerden evlerimize kadar hayatımızın her anında elektriğe ihtiyaç duymaktayız.

Ancak bu vazgeçilmez enerji kaynağının aynı zamanda iş kazalarının en ölümcül sebeplerinden biri olduğunu da unutmamalıyız. Elektrik kaynaklı kazalar çoğu zaman aniden meydana gelir ve geri dönüşü olmayan sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle elektrikle çalışırken alınması gereken önlemler, sadece teknik değil aynı zamanda davranışsal bir kültür meselesidir.

ELEKTRİĞİN ÖLDÜRÜCÜ GÜCÜ GÖRÜNMEZ AMA GERÇEK

Elektrik çarpması, ark parlaması, kısa devre, yangın çıkması veya patlama gibi birçok farklı riski beraberinde getirir. En basitinden, bir priz kapağının eksik olması bile bir çalışanın hayatına mal olabilir. Özellikle sanayi tesislerinde, şantiyelerde ve depo ortamlarında elektrikli ekipmanlarla iç içe çalışan personelin, bu konuda bilinçli olması hayati önem taşımaktadır.

Çoğu zaman tehlikeli işler “ben dikkatliyim”, “zaten kısa sürecek”, “bugüne kadar bir şey olmadı” gibi düşüncelerle yapılır. Ancak elektrik, şaka kaldırmaz. Ani temas, milisaniyeler içinde kalp durmasına, iç yanıklara veya sinir sistemi hasarına yol açabilir.

TÜRKİYE’DEKİ YASAL DÜZENLEME VE UYGULAMALAR

Türkiye’de 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4. maddesi işverenin yükümlülüklerini tanımlar:

• “İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bu çerçevede risklerden kaçınmak, kaçınılması mümkün olmayan riskleri analiz etmek, risklerle kaynağında mücadele etmek zorundadır.”
   
• Ayrıca yine aynı Kanun’un 10. maddesi, risk değerlendirmesi yapılmasının zorunlu olduğunu belirtir. Elektrik kaynaklı işler, özellikle “çok tehlikeli işler” sınıfına girdiğinden, bu değerlendirmelerin düzenli yapılması ve belgelenmesi zorunludur.
   
• Yine Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ve Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği, elektrikle ilgili ekipmanların kurulumu, kullanımı ve denetlenmesine dair teknik esasları belirler. Ancak mevzuatın varlığı tek başına yeterli değildir. Denetimlerin sürekliliği ve uygulamadaki disiplinsizlikler, kazaların temel nedenleri arasında yer alır.

ALMANYA’DA ELEKTRİK GÜVENLİĞİ VE DÜZENLİ DENETİM SİSTEMİ

Almanya’da ise iş güvenliği uygulamaları, mesleki sağlık ve güvenlik yasası (Arbeitsschutzgesetz – ArbSchG) ve DGUV V3 adlı düzenleme ile şekillenmektedir. DGUV V3, elektrikli ekipmanların periyodik olarak kontrol edilmesini zorunlu kılar. Bu kontrol süreci sadece görsel kontrol değil, aynı zamanda cihazın ölçüm testlerini de içerir.

Almanya’da şantiyelerde veya endüstriyel tesislerde bir elektrikli aletin, priz ya da kablonun periyodik kontrol etiketi olmadan kullanılması mümkün değildir. İşverenler bu konuda oldukça disiplinlidir. Çünkü sadece çalışan sağlığı değil, işletmenin itibarı da bu sistemin güvenliğiyle doğrudan ilişkilidir.

Almanya’da elektrikle ilgili kazaların oranı, alınan tedbirlerin sıkılığı sayesinde oldukça düşüktür. Ayrıca iş yerlerinde elektrik teknisyenleri dışında elektrikle ilgili hiçbir işin yapılmasına izin verilmez. Türkiye’de ise maalesef “usta işi” mantığıyla ehliyetsiz kişilerin elektrik tesisatına müdahale etmesi hâlâ sıkça görülmektedir.

ELEKTRİK RİSKİNE KARŞI ALINMASI GEREKEN TEMEL ÖNLEMLER

1. Yetkisiz personelin müdahalesi kesinlikle engellenmelidir.
2. Elektrik panoları kilitli olmalı, sadece yetkili kişilerce açılmalıdır.
3. Topraklama sistemleri düzenli kontrol edilmelidir.
4. Taşınabilir el aletleri, uzatma kabloları ve prizler periyodik olarak test edilmelidir.
5. Islak zeminde, nemli ellerle elektrikli cihazlara dokunulmamalıdır.
6. Çalışanlara periyodik “Elektrik Tehlikesi ve İlkyardım” eğitimi verilmelidir.
7. Pano, priz ve kablolar etiketlenmeli, görsel uyarı levhaları yerleştirilmelidir.
8. Kişisel koruyucu donanımlar (eldiven, yalıtkan paspas, gözlük) eksiksiz olmalıdır.

SAHADA GÖRÜLEN GERÇEKLER VE İHMALLER

Sahada yapılan denetimlerde hâlâ enerji hattı açıkken yapılan bakım çalışmaları, uygun olmayan fiş-priz kombinasyonları, priz içine çakılmış çiviler ya da bantla tutturulmuş kablolarla karşılaşmaktayız. Bu tür ihmaller bir iş kazasından öte, göz göre göre gelen ölümlerdir.

Elektrik riski, diğer birçok tehlikeye göre daha sinsi ve görünmezdir. Bu yüzden alınacak tedbirler de sadece görünürlük değil, disiplin, kontrol ve alışkanlık gerektirir.

ELEKTRİĞİ GÜVENLİ KULLANMAK MÜMKÜNDÜR

İş sağlığı ve güvenliği sadece yasa maddeleriyle değil, yaşama hakkına duyulan saygıyla şekillenir. Elektrik güvenliği, bir iş yerinin en temel güvenlik kültürlerinden biridir ve bu konuya yaklaşım, aslında tüm iş güvenliği anlayışını yansıtır. Gerek Türkiye’de gerek Almanya’da atılan her adımda, elektrikle temasın insanla temas anlamına geldiği unutulmamalıdır.

Erdinç Demir | Yazar
İş Güvenliği Uzmanı & Asbest Söküm Uzmanı