Dr. Umut ELBİR — A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı

Bir nargile közü, 13 katlı bir binayı yakabilir mi?

İlk duyduğunuzda abartılı gelebilir.

Ama Diyarbakır’da yaşanan olay, küçücük bir ateş kaynağının ihmallerle buluştuğunda ne kadar büyük bir felakete dönüşebileceğini gösterdi.

Kayapınar ilçesindeki 13 katlı bir plazada çıkan yangına ilişkin güvenlik kamerası görüntülerine göre üçüncü kattan aşağı atılan nargile közü, zeminde bulunan kartonları tutuşturdu. Alevler kısa sürede dış cephe boyunca ilerleyerek çatıya ulaştı. Yangında üçü itfaiye eri olmak üzere beş kişi dumandan etkilendi. Olayla ilgili soruşturma ise devam ediyor.

Görüntülerde aslında yangının temel formülü var: Isı, yanıcı madde ve oksijen.

Köz ısı kaynağıydı.

Kartonlar yakıttı.

Havadaki oksijen de yanmayı besledi.

Sonuçta elde kalan yalnızca yanmış bir karton olmadı; 13 katlı bina, içindeki insanlar ve müdahale eden itfaiyeciler tehlikeye girdi.

Çünkü yangın her zaman büyük bir alevle başlamaz. Bazen kırmızı bir noktayla başlar. Üzerinde duman görülmeyen bir köz, dışarıdan sönmüş gibi duran bir sigara izmariti veya dikkatsizce çöpe bırakılan sıcak kül, yanıcı bir malzemeyle temas ettiğinde felaketin ilk saniyesine dönüşebilir.

Küçücük bir köz ya da tam sönmemiş bir sigara izmariti, koskoca bir binanın veya bir ormanın yanmasına neden olabilir.

Üstelik tehlike yalnızca közü atan kişinin bulunduğu yerle sınırlı değildir. Aşağıda karton, kuru ot, plastik atık veya başka bir yanıcı madde varsa yangın zeminde başlar; hava akımı ve dış cephedeki boşluklar alevlerin yukarı doğru ilerlemesini hızlandırabilir. Bir kişinin birkaç saniyelik dikkatsizliği, hiç tanımadığı onlarca insanın yaşamını tehdit edebilir.

Bu nedenle nargile közü, mangal kömürü ve sigara izmariti sıradan çöp değildir. Tamamen söndürülüp soğutuluncaya kadar aktif birer ateş kaynağıdır.

Nargile közü kesinlikle balkondan veya pencereden aşağı atılmamalıdır. Karton kutuya, çöp poşetine ya da plastik kovaya bırakılmamalıdır. Maşa yardımıyla yanmaz metal bir kaba alınmalı, suyla tamamen söndürülmeli ve soğuduğu kontrol edilmeden evsel atıkların arasına konulmamalıdır. Közlerin toplandığı metal kap; kartonlardan, ahşap yüzeylerden, kuru bitkilerden ve diğer yanıcı maddelerden uzakta tutulmalıdır.

Apartman ve iş yeri çevresinde yanıcı atık birikmesine izin verilmemesi de en az közün doğru söndürülmesi kadar önemlidir. Çünkü güvenlik, yalnızca ateşi çıkaran kişiye bırakılmayacak kadar ciddi bir iştir. Bina yönetimleri dış cephe çevresini temiz tutmalı; yangın algılama ve alarm sistemlerini, söndürme cihazlarını ve kaçış yollarını düzenli olarak kontrol ettirmelidir.

Yangın fark edildiğinde çevredeki insanlar hemen uyarılmalı ve 112 aranmalıdır. Dumanın yoğun olduğu ortamda asansör kullanılmamalı; güvenli kaçış yolu izlenerek bina terk edilmelidir. Eğitim almamış kişilerin büyüyen bir yangına müdahale etmeye çalışması tahliyeyi geciktirebilir ve zehirli dumana maruz kalma riskini artırabilir.

Asıl meselemiz nargile değil.

Sigara da değil.

Asıl meselemiz, “Bir şey olmaz” düşüncesidir.

Yangınlar çoğu zaman bilgisizlikten değil, bilinen tehlikenin önemsenmemesinden çıkar. Güvenlik kültürü tam da burada başlar: Kimse görmese bile doğru olanı yapmakta, küçücük bir riski felakete dönüşmeden ortadan kaldırmakta ve sorumluluğu başkasına bırakmamakta.

Köz küçük olabilir.

Ama yol açtığı felaket küçük olmaz.

Bir binayı da bir ormanı da yakabilecek kadar büyük sonuçlar doğurabilir.

Dr. Umut ELBİR

A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı