Umut Elbir Yazdı: Elektrikli Araçlar Yanıyor Mu, Yoksa Biz Mi Göz Yumuyoruz?

Elektrikli araçlar (EV), çevre dostu oldukları kadar, yanlış kullanıldıklarında ya da üretim hataları içerdiğinde ciddi güvenlik riskleri barındırabiliyor.

Son yıllarda dünya genelinde yaşanan elektrikli araç yangınları, bu riskleri gözler önüne seriyor. Peki bu araçlar neden yanar? Bu yangınlar nasıl söndürülür? En önemlisi de, toplum olarak bu riske ne kadar hazırız?

Veriler ne diyor?

ABD Ulusal Ulaştırma Güvenliği Kurulu (NTSB), 2020 tarihli raporunda lityum-iyon batarya kullanılan araçların yangın riskine dair şu çarpıcı verileri paylaşmıştır:

• Elektrikli araç bataryalarında yaşanan termal kaçak sonucu oluşan yangınların sıcaklığı 1000°C’nin üzerine çıkabiliyor.
• Sıradan bir elektrikli araç yangınının sönme süresi ortalama 3 saat ve bu süreçte 10 tondan fazla suya ihtiyaç duyuluyor.
• Bataryalar söndürüldükten 24 ila 72 saat sonra tekrar alev alma riski taşıyor.
• 2023'te sadece ABD’de 300’den fazla batarya kaynaklı araç yangını kayıtlara geçti (National Fire Protection Association).

Avrupa’da ise Almanya Federal Ulaştırma Bakanlığı’nın raporuna göre, her 100 bin elektrikli araçtan 25’i batarya kaynaklı yangın riski taşımaktadır. Bu oran, benzinli araçlara göre düşük gibi görünse de, müdahale ve söndürme sürecinin zorluğu nedeniyle riski artırıcı bir etkendir.

Neden yanarlar?

1. Termal kaçak (Thermal Runaway):
   Batarya hücreleri aşırı ısındığında zincirleme reaksiyon başlar. Bu reaksiyon, kontrolsüz ısı artışı ve sonunda yangınla sonuçlanır.
2. Fiziksel hasar ve kazalar:
   Kaza sonrası batarya hücrelerinin deformasyonu yangın riskini tetikler.
3. Hatalı şarj altyapısı:
   Uygun olmayan şarj istasyonları ya da evde yapılan bilinçsiz şarjlar, kısa devreye yol açabilir.
4. Tuzlu suyla temas:
   2022 yılında Florida’da kasırga sonrası batarya yangınları yaşanmış; elektrikli araçlar, tuzlu suyla temas sonrası günler içinde kendiliğinden alev almıştır.

Nasıl söndürülür?

Klasik yangın müdahale yöntemleri burada yetersiz kalıyor. Lityum-iyon batarya yangınlarında:

• Köpük, kuru kimyevi toz, CO₂ etkisizdir.
• Tek çözüm, yoğun soğutma: Büyük miktarda suyla bataryanın iç sıcaklığı düşürülmelidir.
• İtfaiyeler Avrupa’da “bataryayı su dolu konteynerde bekletme” yöntemini uygulamaktadır.
• Yangın tamamen sönse dahi, araç en az 48 saat izole edilmelidir.

Türkiye'de durum

Ülkemizde elektrikli araç sayısı 2020’ye kıyasla %700 artış gösterdi. Ancak buna karşılık, bu araçlarla ilgili yangın riski eğitimleri, itfaiye altyapısı ve mevzuat uyumu konusunda ciddi boşluklar var.
İSG profesyonelleri, elektrikli araç servisleri, otopark işletmeleri ve şarj istasyonu yöneticileri bu konuda risk analizleri yapmalı, acil durum planları oluşturmalı ve tatbikatlar gerçekleştirmelidir.

Sessiz tehlikeyi duyalım

Elektrikli araçlar, geleceğin ulaşım sisteminin yapı taşıdır. Ancak her yenilik gibi, bu da kendi risklerini doğurur. Toplumun, yerel yönetimlerin ve devletin bu konuda hızla organize olması elzemdir.
Yangın çıktığında değil, çıkmadan önce önlem almak, hem can hem de ekonomi açısından paha biçilmezdir.

www.umutelbir.com
youtube.com/@umutelbirr

Umut Elbir | Yazar
İş Güvenliği Uzmanı / Akademisyen