Açık alanda çalışanlar için sıcak hava, artık yalnızca mevsimsel bir rahatsızlık değil; risk değerlendirmesine girmesi gereken ciddi bir iş sağlığı ve güvenliği sorunudur.

Türkiye yine kavurucu sıcakların etkisi altında. Avrupa’da son haftalarda yaşanan sıcak hava dalgaları, binlerle ifade edilen fazla ölüm bildirimleriyle sıcaklığın artık yalnızca meteorolojik değil, doğrudan sağlık ve çalışma yaşamı riski olarak ele alınması gerektiğini bir kez daha gösterdi. Türkiye için de artık aynı bakış açısına ihtiyaç var.

Hava durumu uygulamalarına bakıyor, “Bugün kaç derece olacak?” diye soruyoruz. Oysa iş sağlığı açısından asıl soru artık şudur:

Bu sıcaklık hangi çalışanı, hangi işyerinde, hangi vardiyada, hangi riskle karşı karşıya bırakacak?

Çünkü sıcak hava yalnızca bunaltıcı bir yaz günü değildir. İnşaatta, tarımda, belediye hizmetlerinde, yol bakımında, temizlikte, güvenlikte, kuryelikte, enerji ve altyapı çalışmalarında görev yapan binlerce çalışan için sıcak hava doğrudan bir iş sağlığı ve güvenliği riskidir.

Uzun süre güneş altında ya da yüksek sıcaklıkta çalışmak; sıvı kaybına, tansiyon düşmesine, baş dönmesine, dikkat azalmasına, bayılmaya, sıcak bitkinliğine ve sıcak çarpmasına yol açabilir. Bu tablo yalnızca çalışan sağlığını değil, iş kazası riskini de artırır. Özellikle ağır fiziksel iş yapanlar, ileri yaştaki çalışanlar, kronik hastalığı bulunanlar, bazı ilaçları kullananlar ve sıcağa henüz uyum sağlamamış çalışanlar daha dikkatli değerlendirilmelidir.

Sıcak çarpması, basit bir halsizlik hali olarak görülmemelidir. Gecikildiğinde kalıcı hasara, hatta ölüme yol açabilecek acil bir tablodur. Bu nedenle sahada belirtileri erken fark etmek, çalışanı hızla serin bir alana almak ve gerekli durumda sağlık desteğine ulaşmak hayati önem taşır.

Bir işyerinde kimyasal, fiziksel, biyolojik ve ergonomik riskler nasıl değerlendiriliyorsa, aşırı sıcak da aynı ciddiyetle ele alınmalıdır. Özellikle açık alanda yapılan işlerde sıcaklık, nem, güneşe maruziyet süresi, işin fiziksel ağırlığı, vardiya düzeni, mola sıklığı, suya erişim, gölgelik alanlar ve acil müdahale imkânları birlikte değerlendirilmelidir.

Bu konu yalnızca çalışanı uyarmakla çözülecek bir mesele değildir. İş organizasyonu, vardiya planlaması, mola düzeni, gölgelik alan, su temini ve acil müdahale hazırlığı birlikte ele alınmalıdır. Aksi halde sıcak hava uyarıları sahada karşılığı olmayan genel hatırlatmalar olarak kalır.

İşverenler sıcak hava dönemlerinde yalnızca “dikkatli olun” demekle yetinmemelidir. Günün en sıcak saatlerinde ağır fiziksel işlerden kaçınılmalı, çalışma saatleri mümkün olduğunca yeniden düzenlenmeli, gölgelik veya serin dinlenme alanları oluşturulmalı, çalışanların yeterli ve sürekli içme suyuna erişimi sağlanmalıdır.

Çalışanlara sıcak bitkinliği ve sıcak çarpması belirtileri açıkça anlatılmalıdır. Baş dönmesi, aşırı halsizlik, bulantı, bilinç bulanıklığı, terlemenin azalması, ateş yüksekliği ve bayılma gibi bulgular ciddiye alınmalıdır. Ekip amirleri ve saha sorumluları da bu belirtileri erken fark edebilecek şekilde bilgilendirilmelidir.

Aynı sorumluluk kamu kurumları ve yerel yönetimler için de geçerlidir. Belediyelerin temizlik, park-bahçe, yol, ulaşım, altyapı ve saha ekipleri sıcak hava dönemlerinde özel risk grubu olarak değerlendirilmelidir. Kamu hizmeti yürütülürken çalışan sağlığı ikinci plana itilmemelidir.

İş sağlığı profesyonelleri de sıcak hava dönemlerinde sahaya özel öneriler geliştirmelidir. Risk değerlendirmeleri güncellenmeli, çalışan bilgilendirmeleri yapılmalı, acil durum planlarında sıcak çarpması ve sıcak bitkinliği yer almalıdır. İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı saha koşullarını birlikte değerlendirmelidir.

Sıcak hava önlenebilir bir risktir. Doğru planlama, uygun çalışma düzeni, yeterli su, gölge, dinlenme ve erken müdahale ile çalışanların sağlığı korunabilir. Bunun için sıcak hava uyarıları sadece meteorolojik bilgi olarak değil, işyerleri için önleyici iş sağlığı uyarısı olarak da görülmelidir.

Artık sıcaklığı sadece termometrede değil; şantiyede, tarlada, belediye sahasında, kuryenin motosikletinde, güvenlik görevlisinin kulübesinde ve yol bakım ekibinin çalışma alanında da okumak zorundayız.

Çünkü sıcak hava artık sadece hava durumu değildir.

Sıcak hava, iş sağlığı meselesidir.

Dr. M. Tahir Soydal, MD, PhD
Halk Sağlığı - İş Sağlığı Bilim Doktoru