Mesleki eğitimde İSG tartışması: Sorumluluk kimde?

Mesleki eğitimde İSG tartışması: Sorumluluk kimde?

Özellikle Danıştay 2. Dairesi’nin 2024/36 sayılı genelgede yer alan ve alan/bölüm şeflerine eğitim verme görevi yükleyen hükmü iptal etmesi, yetki ve sorumluluk tartışmasını alevlendirdi.

Ancak tartışma yalnızca “görev yükleme” meselesiyle sınırlı değil. Asıl mesele, mesleğe özgü risklerin öğrencilere kim tarafından ve hangi kapsamda öğretileceği.

Mesleğe özgü riskleri kim öğretecek?

Mesleki ve teknik eğitim kurumlarında eğitim, yalnızca teorik bilgi aktarımından ibaret değil. Atölye ve laboratuvar ortamlarında öğrenciler; elektrik akımı, döner makineler, basınçlı kaplar, kimyasal maddeler, kaynak ve kesme işlemleri gibi doğrudan mesleğin doğasından kaynaklanan risklerle karşı karşıya kalıyor. Bu risklerin tanımlanması, güvenli çalışma yöntemlerinin öğretilmesi ve kişisel koruyucu donanımların doğru kullanımının gösterilmesi, doğal olarak o mesleğin eğitimini veren alan ve dal öğretmenlerinin sorumluluk alanında değerlendiriliyor.

Uzmanlara göre mesleki eğitim, yalnızca “iş nasıl yapılır?” sorusuna değil, aynı zamanda “iş güvenli şekilde nasıl yapılır?” sorusuna da yanıt vermek zorunda.

Eğitim sorumluluğunun doğal uzantısı mı?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu işverenlere çalışanlara İSG eğitimi verme yükümlülüğü getiriyor. Ancak öğrenciler henüz çalışan statüsünde olmadığı için okul ortamındaki sorumluluk farklı bir çerçevede değerlendiriliyor. Okul yönetimi ve alan öğretmenleri; atölye kurallarını belirlemek, uygulamalı eğitimi yürütmek ve güvenli çalışma kültürünü kazandırmakla yükümlü. Bu nedenle mesleğe özgü risklerin öğretilmesinin yeni bir görev değil, mevcut öğretim sorumluluğunun doğal bir parçası olduğu savunuluyor.

Bir başka ifadeyle, kaynak yapmayı öğreten bir öğretmenin; yanık riskini, göz hasarını ya da gaz patlaması tehlikesini anlatması ayrı bir uzmanlık değil, mesleki eğitimin ayrılmaz bir bileşeni olarak görülüyor.

Okul ve işletme sorumluluğu ayrımı

Tartışmanın en kritik noktası ise okul ile işletme sorumluluğunun ayrımı.

Okulda verilmesi gereken eğitim;

• Mesleğe özgü riskler

• Atölye ve laboratuvar güvenliği

• Kullanılan ekipmana özgü tehlikeler

• Güvenli uygulama teknikleri

Bu kapsamın alan/dal öğretmenleri tarafından yürütülmesi gerektiği belirtiliyor.

Öğrencinin staj veya işletmede mesleki eğitime başlamasıyla birlikte ise sorumluluk işverene geçiyor. İşyerinin risk değerlendirmesine dayalı eğitimler, acil durum planları ve işyerine özgü tehlikeler, 6331 sayılı Kanun kapsamında işveren yükümlülüğünde bulunuyor.

Uzmanlara göre iki sistem birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısı.

İptal kararı ne anlama geliyor?

Danıştay’ın iptal kararında görev yükleme boyutunun öne çıktığı görülürken, mesleğe özgü risk eğitiminin pedagojik boyutunun yeterince tartışılıp tartışılmadığı ise ayrı bir değerlendirme konusu olarak öne çıkıyor. Eğer düzenleme, işletmenin yükümlülüğünü okula devretmiyor; yalnızca mesleğe özgü risk eğitimini netleştiriyorsa, bunun yeni bir görev ihdası değil, mevcut sorumluluğun çerçevesini belirleme anlamı taşıdığı savunuluyor.

Sonuç olarak mesleki eğitimde İSG iki ayrı ancak tamamlayıcı boyutta ele alınıyor:

• Mesleğe özgü risklerin öğretimi okul ve alan öğretmeninin sorumluluğunda

• İşyerine özgü temel İSG eğitimi ise işletme işvereninin yükümlülüğünde

Tartışmanın odağında ise tek bir soru yer alıyor: Mesleki eğitimde güvenli üretim kültürünü öğrenciye en doğru kim kazandırabilir?