Yıkımı yapılacak binalarda yerel yönetimlerin asbest denetimlerinin sorumluluğu

Asbest nedir?

Asbest mineral bir elyaftır. Sadece özel bir mikroskop türü ile pozitif olarak tanımlanabilir. Birkaç çeşit asbest lifi vardır. Geçmişte çeşitli ürünlere onları güçlendirmek, ısı yalıtımı ve elyaf direnci sağlamak için asbest eklenirdi.

Asbest lifleri havada buharlaşmaz veya suda çözünmez. Ayrıca, lif parçaları doğal tortuların aşınmasından ve üretilen asbest ürünlerin yıpranmasından havaya ve suya karışır. Küçük çaplı lifler ve lif içeren partiküller uzun süre havada asılı kalabilir ve çökmeden önce rüzgâr veya su ile uzun mesafeler taşınabilir. Daha büyük çaplı lifler ve partiküller daha çabuk çökme eğilimindedir. Asbest lifleri toprakta hareket edemez. Genellikle bileşenlerine bölünmezler ve uzun süreler boyunca neredeyse değişmeden kalacaktır.

Serpantinler ve amfiboller olarak bilinen iki ana asbest mineral grubu veya sınıfı vardır. Bu iki grup arasındaki ayrım kristal yapıya dayanmaktadır. Serpantin mineralleri tabakalı veya katmanlı bir yapıya sahipken, amfibol mineralleri zincir benzeri yapıya sahiptir. Asbest minerallerinin yaygın olarak tanınan altı türü vardır; krizotil, amosit, krosidolit, aktinolit, tremolit ve antofillit. Sadece ilk üçü ticari olarak yaygın şekilde üretilmektedir. İşlenmiş haliyle beyaz renkli olan krizotil, yüksek çekme mukavemeti ve esnekliği nedeniyle tercih edilmektedir. Yalıtım ürünlerinin imalatında yaygın olarak kullanılmaktadır. Kahverengi asbest olarak da bilinen amosit, amfibol grubuna aittir. Amositin önemli bir özelliği, diğer asbest minerallerine göre ıslatılmasının daha zor olmasıdır. Daha az kullanılan ve daha fazla sağlık sorununa sebep olan krosidolit veya mavi asbest de bir amfiboldür. Yalnızca Güney Afrika'da çıkarılan krosidolit inanılmaz derecede güçlüdür ve kalın, sert liflerle karakterize edilir. Ayrıca asitlere ve hava koşullarına karşı oldukça dirençlidir. Antofilit, Aktinolit ve Tremolit mineralleri nadirdir ve ticari değeri çok azdır.

Şekil 1. Asbest Çeşitleri

Asbestin Neden Olduğu Hastalıklar

Ülkemizde Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik’ in 11. maddesinde “Çalışanların maruz kaldığı havadaki asbest konsantrasyonunun, sekiz saatlik zaman ağırlıklı ortalama değerinin (ZAOD-TWA) 0,1 lif/cm3’ü geçmemeli” olarak belirtilmiştir.

Nanometrik boyutu ve çengelli yapısından dolayı asbest lifleri soluma yoluyla akciğerlerde birikerek akciğer dokularının hasar görmesine neden olur. Asbest tozu bulunan ortamda çalışma süresi, tozun boyutu ve yoğunluğuna bağlı olarak asbeste bağlı hastalıklar uzun yıllar sonra bile ortaya çıkmaktadır.

Özellikle akciğer hastalığına yol açan havadaki asbest seviyeleri birkaç faktöre bağlıdır. Bunlardan en önemlileri (1) ne kadar süredir maruz kalındığı, (2) maruziyetin üzerinden ne kadar zaman geçtiği ve (3) sigara içip içilmediğidir (Harding ve ark. 2009). Bu nedenle asbest bulunan yerlerde yeme, içme ve sigaradan uzak durulmalı, çünkü sigara asbeste bağlı hastalık riskini 30 kat arttırmaktadır (Pastuszka 2009). Dünya çapında birçok ülke asbest üretimini ve tüketimini yasaklamıştır (Buck ve ark. 2013). Asbest ve kanserojenliği hakkında dünya çapında çeşitli çalışmalar bulunmaktadır. Asbeste, suda bulunan asbest liflerini içerek de maruz kalınabilir. Her ne kadar asbest suda çözünmese de doğal birikintilerden veya atık asbest yığınlarından aşınma, içmesuyu taşıyan asbestli çimento borulardan veya asbestli filtrelerden süzme nedeniyle lifler suya geçer. Asbesti yutmanın sağlığa etkileri belirsizdir. Fakat içme sularında asbest liflerine maruz kalan bazı insan gruplarının ölüm oranlarının, yemek borusu, mide ve bağırsak kanseri nedeniyle oluşan ölüm oranlarının üzerinde olduğu bildirilmektedir.

Asbestin neden olduğu belign ve malign hastalıklar Şekil 2’de gösterilmektedir

Asbeste bağlı hastalıkların belirtileri arasında solunum güçlükleri ve akciğerde röntgenle tespit edilebilen "yara izi" yer alır. Akciğer kanseri ve mezotelyoma riski, solunan lif sayısı ile artar. Bu hastalıkların semptomları genellikle asbeste ilk maruziyetten yaklaşık 20 ila 30 yıl sonrasına kadar ortaya çıkmaz. Bu nedenle maruziyet sona erdikten sonra kayıtlar 40 yıl süreyle saklanmalıdır (asbestle çalışmalarda sağlık ve güvenlik hakkında yönetmelik, 2013).

Şekil 2. Asbestin neden olduğu belign ve malign hastalıklar

 

Birincil ve İkincil Maruziyet

Asbeste birincil maruz kalma, asbestle çalışan kişilerin başına gelir. Bu tür maruz kalma, 20. yüzyılda erkekler arasında yaygındı çünkü asbest ürünleri kullanan işyerlerinde istihdam edilmeleri daha olasıydı. Asbeste ikincil maruziyet, kadınlar ve çocuklar arasında daha yaygındır. 1970'lerde katı düzenlemeler yürürlüğe girmeden önce, asbest işçilerinin bilmeden eve iş kıyafetleri, ayakkabıları ve aletleriyle asbest getirmesi yaygındı. İkincil asbest maruziyeti, birincil maruziyet kadar tehlikelidir. Herhangi bir miktarda asbest maruziyeti ciddi sağlık etkilerine neden olabilir. Tekrarlanan, uzun süreli ikincil maruziyet, mezotelyoma dahil olmak üzere birincil maruziyetle aynı hastalıklara ve kanserlere neden olur. İkincil asbest maruziyeti ayrıca evsel maruziyet, dolaylı maruziyet, ikinci el maruziyet olarak da adlandırılır.

Artık işverenlerin işçilere eve gitmeden önce kontamine giysilerini değiştirmeleri için imkanlar sağlamalıdır. Ayrıca işçilerin eve gitmeden önce derilerini ve saçlarını asbestten arındırabilmeleri için duş olanakları da gereklidir. Ayrıca, kirlenmiş iş kıyafetlerini uygun şekilde temizlemek amacıyla işçilere özel çamaşırhane hizmetleri sunulmalıdır. İşçilerin genellikle bu özel çamaşırhane hizmetlerine erişimi olmamalı ve kendi kontamine giysilerini yıkamaya çalışmamalıdır.

Evlerde Asbestin Bulunabileceği Yerler

Ev sahipleri için, tadilat veya tamirat sırasında ölümcül maddeye maruz kalma riski artar. 1990'dan önce inşa edilmiş bir ev üzerinde yenileme planlıyorsa, asbestin mevcut olduğunu varsaymak akıllıca olacaktır. Evlerde asbestin bulunabileceği yerler şunlardır (Şekil 3):

Şekil 3. Binaların asbest içeren kısımları

1. Çatı keçesi, 2. Vermikülit gibi gevşek, üflemeli yalıtım, 3. Parlak ışık arkalığı, 4. Çatı olukları, 5. Yapay şömine kütükleri ve külleri, 6. Akustik fayans, 7. Döşeme altı kaplama, 8. Şöminenin altında asbestli keçe, 9. Boru izolasyonu, 10. Ana panel ve sigorta kutusu, 11. Kapı ve conta kapakları, 12. Gömme aydınlatma arkası desteği, 13. Kazan ve fırın yalıtımı, 14. Dış kaplamada, 15. Saçak altı levhalar, 16. Dokulu veya kabartmalı duvarlar ve tavanlar, 17. Asbestli çimento tahta kaplama, 18. Prizler ve anahtarlar, 19. Alçıpan dolgu maddesi, 20. Pencere macunu, 21. Döşeme, 22. İç borular, 23. Elektrik tellerindeki yalıtım, 24. Odun sobası için ısı reflektörü

Evin görsel olarak incelenmesi, asbest içerip içermediğini belirlemek için genellikle yeterli olmaz. Bunun yerine, asbestli olduğu şüphelenilen malzemelerin numuneleri analiz için sertifikalı bir laboratuvara gönderilmelidir. Polarize Işık Mikroskobu (PLM) ve Geçirimli Elektron Mikroskobu (TEM) iki onaylanmış asbest analiz yöntemidir.

Evde asbestle mücadele için kullanılan yöntem, asbestin nerede bulunduğuna, malzemenin durumuna ve gevrek olup olmamasına bağlıdır. Gevrek asbest kolayca ufalanabilir. Gevrek olmayan asbest, başka bir malzeme ile daha sıkı bir şekilde bağlanır ve zımparalanmadıkça veya kesilmedikçe lifleri havayla taşınamaz. Bazı durumlarda, asbest içeren malzemeler kaldırılmak yerine onarılabilir veya izole edilebilir.

Yerinde incelemeler yapılmadan yıkımı yapılacak binalara ait, “asbest yok” belgesinin kağıt üzerinde düzenlenmemesi ve durumun ticari gelir kaynağına dönüştürülmemesi bölgede yaşayan halkın sağlığı için önem arz etmektedir. Yerel yönetimlerin ve devlet organlarının bu konuyla ilgili denetimlerini sıklaştırmaları gerekmektedir.

İSG Haber Telegram grubumuza katılmak için tıklayınız

İSG Haber Twitter sayfamızı takip etmek için tıklayınız

İSG Haber Linkedin sayfamızı takip etmek için tıklayınız

İSG Haber Instagram sayfamızı takip etmek için tıklayınız

İSG Haber Google İşyeri sayfamızı takip etmek için tıklayınız

İSG Haber Facebook sayfamızı takip etmek için tıklayınız

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Gül Uslu - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak isghaber.com.tr | Türkiye'nin İSG Haber Ajansı Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan isghaber.com.tr | Türkiye'nin İSG Haber Ajansı hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler isghaber.com.tr | Türkiye'nin İSG Haber Ajansı editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı isghaber.com.tr | Türkiye'nin İSG Haber Ajansı değil haberi geçen ajanstır.

01

Eşref Atabey - 14 Ocak 2022 tarihinde İGS haberde yayımlanan ‘’Yıkımı yapılacak binalarda yerel yönetimlerin asbest denetimlerinin sorumluluğu’’ hakkında değerlendirmem. Dr. Eşref Atabey-Jeoloji Yüksek Mühendisi-Tıbbi Jeoloji Uzmanı. 18.1.2022

Makalenin başlığı ile metni uyuşmamaktadır. Bu yazıda, genel kaynaklardan her zaman ulaşabileceğimiz asbestin tanımı, asbestin neden olduğu hastalıklar, birincil ve ikincil maruziyet, evlerde asbestin bulunduğu yerlerden bahsedilmiş. Makalede ''Yıkımı yapılacak binalarda yerel yönetimlerin asbest denetimlerinin sorumluluğu' hakkında bilgilere yer verilmediği görülmektedir. Dolayısıyla makalenin başlığı ‘’ASBESTİN TANIMI, NEDEN OLDUĞU HASTALIKLAR VE KULLANIMI’’ olmalıydı.

Yazı metni cümle düşüklükleri, teknik hatalar barındırmakta. Asbestin fiziksel ve kimyasal özelliklerinden söz edilmemiş. ’’Asbest mineral bir elyaftır’’ ‘’Asbest lifleri havada buharlaşmaz’’ ‘’asbest lifleri toprakta hareket edemez’’ gibi asbeste ait olmayan özellikler sayılmış. ‘’Serpantinler ve amfiboller’’, ‘’serpantin mineralleri tabakalı ve katmanlı yapıya sahiptir’’ ifadeler tartışmalı. Şekil 1 şemada-serpertine yazımı hatalı.

Metin içinde bazı referanslar verilmiş ancak sonunda referanslara yer verilmemiş.

‘’Asbeste …asbeste ilk maruziyetten yaklaşık 20 ila 30 yıl sonrasına kadar ortaya çıkmaz’’ gibi kesin bilgi yanıltıcı olabilir. Asbeste bağlı hastalık belirtileri 10-15 yılda da ortaya çıkabilir.

‘’1990'dan önce inşa edilmiş bir ev üzerinde yenileme planlıyorsa, asbestin mevcut olduğunu varsaymak akıllıca olacaktır’’ gibi varsaymakla asbestin varlığını belirlemek doğru yaklaşım olmadığı gibi, 1990’dan sonra inşa edilen binalarda asbest yok algısı yaratmakta. 1990’lı yıllardan sonra da binalarda asbestli malzeme kullanıldı. Amyantlı ürünlerin satışı serbest. Binada asbestin varlığı malzemenin gevrekliğiyle ifade edilmemeli. ‘’Bazı durumlarda, asbest içeren malzemeler kaldırılmak yerine onarılabilir veya izole edilebilir’’ önerisi yerinde değildir.

Yanıtla . 1Beğen . 0Beğenme 18 Ocak 13:56
02

Eşref Atabey - @Eşref Atabey 01 nolu yoruma cevabı: Yorumda geçen İGS'yi ''İSG'' olarak düzeltiyorum. Eşref Atabey

Yanıtla . 0Beğen . 1Beğenme 18 Ocak 15:30

KIRIKKALE | B SINIFI İŞ GÜVENLİĞİ UZMANI

YHT projesinde alt yapı ve üst yapı işlerinde tecrübeli, B sınıfı iş güvenliği uzmanı çalışma arkadaşları arıyoruz.  İlgilenen adaylar CV'lerini inf...

0537 428 3884 AKTİF HEKİMLER OSGB

MERSİN | C SINIFI İŞ GÜVENLİĞİ UZMANI

Çevre Mühendisi, Makine Mühendisi ve Elektrik- Elektronik Mühendisi Lisans / Yüksek Lisans bölümlerinden mezun olmak. C sınıfı iş güvenliği uzmanlı...

COCA COLA

KATAR | B SINIFI İŞ GÜVENLİĞİ UZMANI

Katar Doha'da devam eden otel projesi için B sınıfı iş güvenliği uzmanı alımı yapılacaktır. - Yaş kriteri aranmamakta. - En az 3 yıl tecrü...

EMRAH BEYAZIT

KIRIKKALE | B SINIFI İŞ GÜVENLİĞİ UZMANI (2)

OB Sınıfı iş güv uzmanı O 2 B Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Kırıkkale/Üniversite karşısı → Yüksek hızlı tren projesinde alt yapı üst yapı tecrübeli...

0537 428 3884 AKTİF HEKİMLER OSGB

BURSA | B SINIFI İŞ GÜVENLİĞİ UZMANİ

B Sınıfı iş güvenliği uzmanı BURSA/NİLÜFER'DE HAFİF RAYLI SİS PRJ EN AZ 6 AY ALT YAPI ÜST YAPI TEC. İLETİŞİMİ GÜÇLÜ 6331 SAYILI KANUNA HAKİM TAKIM...

0537 428 3884 AKTİF HEKİMLER OSGB

Sağlık

İstanbul/Maltepe şantiyesinde Osgb bünyesinde görevlendirilmek üzere İş yeri hekimine ve sağlık personeli ihtiyacımız bulunmaktadır. İlgilenen arkad...

AKTİF1 OSGB

SİVAS MERKEZ İŞYERİ HEKİMİ

Sivas Merkezde NETA OSGB bünyesinde görevlendirilmek üzere tam zamanlı işyeri hekimi alınacak.  İrtibat Dr. Mehmet Gülsever 0505 232 04 88

0505 232 04 88 NETA OSGB

Bursa | C sınıfı iş güvenliği uzmanı

Bursa/Nilüfer'de HRS Projesinde görevlendirilmek üzere Tam zamanlı C sınıfı iş güvenliği uzmanı Alt yapı ve üst yapı tecrübeli Ekip çalışmasına uy...

0537 428 38 84 AKTİF HEKİMLER

BURSA | B - C İŞ GÜVENLİĞİ UZMANI

Bursa Nilüfer'de hafif raylı sistem projesinde 4 yıl süreyle bizimle ekip arkadaşı olmak isteyen kişiler CV'lerini [email protected] mailine ya d...

0537 428 3884 AKTİF HEKİMLER OSGB

İSTANBUL | C SINIFI İŞ GÜVENLİĞİ UZMANI

İstanbul Maltepe'de devam eden inşaat projemiz için Tim Osgb bünyesinde tam zamanlı çalışabilecek Bay C Sınıfı İş Güvenliği Uzmanına ihtiyacımız vardı...

0 543 465 9775 TİM OSGB