Çalışan sağlığını tehdit eden meslek hastalıkları

MESLEK HASTALIĞI

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) ile ilgili iş kazaları kadar önemli risklerden birisi de aniden ortaya çıkmayan, belirli bir süre sonra kendini gösteren meslek hastalıklarıdır. Ülkemizde raporlanmasında önemli sorunlar olsa ve SGK istatistikleri 2019 yılı için toplam yalnızca 346 çalışanın meslek hastalığına yakalandığını bildirse de, ILO ve WHO, küresel ölümlerin %5 ila %7'sini işle ilgili hastalıklara ve kazalara bağlamaktadır. Bir başka araştırma, işle ilgili olarak yılda yaklaşık 2,3 milyon kişinin öldüğü, bunların 2 milyonunun ise meslek hastalıklarından kaynaklandığı tahmin etmektedir (Takala vd., 2012). 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 14’üncü maddesi meslek hastalığını; “sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlleri” şeklinde tanımlamaktadır.

Meslek hastalıkları, hastalığa yol açan riskler, risklerin kaldırılması için alınabilecek tedbirler, sağlığın korunması için yapılması gerekenler gibi hususlar başta olmak üzere geniş kapsamlı bir konu olmakla birlikte, bu yazımızda sadece çalışanların sağlığını tehdit eden meslek hastalıklarının neler olduğundan bahsedeceğiz. Özelde inşaat, genelde ise sanayi, madencilik, tarım ve hayvancılık gibi birçok sektörde en sık görülen meslek hastalıkları şunlardır: 

GÜRÜLTÜYE BAĞLI İŞİTME KAYBI


Gürültü; “insanların işitme sağlığını ve algılamasını olumsuz etkileyen, fizyolojik, psikolojik dengelerini bozabilen, iş performansını azaltan önemli bir çevre kirliliği türüdür”. Gürültü maruziyeti iç kulakta birikimsel bir hasar oluşturur. Etkilenme yavaş bir şekilde gelişir ve duyarlılığa bağlı olarak 10 yıldan daha uzun zaman alır. İşitme kaybı gürültünün yoğunluğu (dB), şekli (sürekli, aralıklı, geçici), frekansı, içeriği, maruziyet süresi ve kişisel duyarlılık gibi faktörlere bağlıdır. Çarpışma veya patlama gibi ani ve yüksek düzeyde gürültü kaynaklı oluşan işitme kaybı ise akustik travma olarak adlandırılır. Duyarlı çalışanlar hariç, günlük 8 saat süren 80 dB altında gürültü maruziyeti genel olarak işitme kaybı ile sonuçlanmazken, 100 dB gürültüye sürekli bir şekilde maruz kalma; 5 yılda ortalama 5 dB, 20 yılda 14 dB, 40 yılda 19 dB seviyesinde bir işitme kaybına sebep olur.

TİTREŞİME BAĞLI BEYAZ PARMAK HASTALIĞI


Titreşime bağlı beyaz parmak hastalığı en yaygın olarak iş yerinde titreşimli ekipmanın sürekli kullanımı ile ilişkilendirilen bir durumdur. Beton kırıcılar, poker vibratörler ve kompaktörler, zımpara, taşlama makineleri ve kesici diskler, darbeli matkaplar, yontma çekiçleri, elektrikli testereler, freze makineleri veya zımba tabancaları bu tür makine ve aletler arasında sayılabilir. Titreşime düzenli olarak maruz kalan çalışanlar, el ve parmaklarda nörolojik ve motor bozukluklara, parmaklarda dolaşım bozukluklarına ve kas-iskelet sistemi bozukluklarına neden olan EKT sendromundan muzdarip olabilir. Bu hastalık hastaların parmaklarındaki dokunma duyusunu kalıcı olarak yitirmelerine neden olabilir ve hastalar bozuk para tutma, düğme ilikleme, iğne iplik kullanma ve küçük nesneleri tutma gibi gündelik işleri yapamaz hale gelebilir. Hastaların el ve parmaklarında uyuşma, ağrı, karıncalanma, soğuğa tahammül edememe, hassasiyet; parmak, el ve ön kollarında şişlik; el kaslarında güçsüzlük; el, bilek, dirsek ve omuzlarında eklem ağrıları ve hareket kısıtlılıkları; el ve parmaklarında cilt değişiklikleri ve morarma görülebilir.

KARPAL TÜNEL SENDROMU (KTS)


KTS diğer bir ifadeyle sinir sıkışması bilekte ağrı ve daha birçok farklı belirtinin oluşmasına neden olur. İş görememezlik gün sayıları ve kısıtlı iş günleri, ameliyat ve rehabilitasyon açılarından en maliyetli mesleki kas-iskelet sistemi rahatsızlıklarından biridir. Mesleki Rehabilitasyon Dergisi’nin Mart 2011 sayısına göre, her 10.000 tam zamanlı çalışandan 3'ü bu sorundan etkilenmektedir. Hastalığa neden olan hareketler montaj, paketleme, taşlama, zımparalama, cilalama, temizlik işleri ve çekiç kullanma sırasında sıkça yapılan bileğin tekrarlanan bükülme, dönme, gerilme, dönme, sağa veya sola eğilme hareketleri, avuç içiyle bastırma ve sıkma hareketleridir. Günlük işlerde en çok kullanılan organlar el ve parmaklar olduğu için el ve parmak rahatsızlıkları doğal olarak bireyin bütün yaşamını etkiler ve günlük işleri bile yapamaz hale gelmesine neden olur. Birey için fermuar çekmek, düğme iliklemek gibi çok küçük eylemleri yapmak bile zor hale gelir ve başkalarından yardım almak zorunda kalabilir.

BEL RAHATSIZLIKLARI


Bel ağrısı, tendinit ve KTS gibi kasları, tendonları, bağları, sinirleri veya diğer yumuşak dokuları ve eklemleri etkileyen kronik engelleyici kas-iskelet bozukluklarından birisidir. Rahatsızlıklar ağır kaldırmadan yazı yazmaya kadar vücudun bir miktar hareketini içeren herhangi bir aktivite yaparken meydana gelebilir. Riski artıran görevler ve faktörler; tekrarlanan eğilme ve ağır kaldırma, eğilme ve bükülme, bir işlemi çok sık tekrarlama, zorlayıcı çalışma pozisyonu, çok fazla güç uygulama, ara vermeden çok uzun süre çalışma, olumsuz çalışma ortamı (örneğin sıcak, soğuk) ve psikososyal faktörler (örneğin yüksek iş talepleri, zaman baskısı ve kontrol eksikliği) şeklinde sıralanabilir. Bel ağrıları bacaklara yayılmadan sırtın alt kısmında yoğunlaşır, ancak daha ciddi olgularda bir veya iki bacağa birden yayılım yaşanabilir. Sinir kökü basısına kadar ilerleyebilir.  Uzun süreli ağrı yaşamanın, günlük faaliyetleri yürütme becerisinde azalma ve işi bırakmak zorunda kalma gibi sonuçları olabilir. Bunların yanı sıra bacaklar veya ayaklarda karıncalanma veya uyuşukluk, hareket ederken zorlanma, kas güçsüzlüğü, iktidarsızlık, idrar tutamama, bacaklara vuran ağrılar, çabuk yorulma, denge kaybı ve oturmada ve yürümede zorluk çekme gibi etkileri görülebilir.

SOLUNUM SİSTEMİ HASTALIKLARI


Çalışma ortamlarında bulunması mümkün zararlı maddeler vücutta ilk olarak solunum sistemini etkilediğinden, birincil korunma önlemlerinin en önemli olduğu meslek hastalığı grubu mesleki akciğer hastalıklarıdır. İş ortamında organik ve inorganik maddelerin aşınması, yanması, mekanik olarak kırılması, parçalanması ve öğütülmesi esnasında veya sonucunda ortaya çıkan tozlar nedeniyle çalışanlar akciğer hastalıklarına, cilt hastalıklarına, alerjik hastalıklara, sistemik toksik etkilere ve kanserlere yakalanabilir. Solunum sistemi hastalıklarının en bilinenleri şunlardır:

·        Mesleki Astım (MA): Nedensel ajana sürekli maruz kalma genellikle kötüleşen astım ve şiddetli (veya nadir durumlarda ölümcül) astım atakları riskine yol açar. Maruziyet kesilse bile, daha ciddi şekilde etkilenen bireyler, kalıcı astım ve kronik rahatsızlıkla baş başa kalabilir.

·        Solunabilir Kristalin Silika Maruziyeti: Silika, yaygın kullanımı ve tedavi edilemez bir akciğer hastalığı olan silikosise neden olma özelliği nedeniyle "yeni asbest" olarak anılmaya başlanmıştır. Öksürük ve nefes darlığına yol açan bronşitle birlikte belirtileri başlar. Belirtiler ortaya çıktıktan sonraki beş yıl içinde solunum problemleri kötüye gidebilir ve akciğerlerdeki hasarın kalbi de zorlaması ile kalp yetmezliği ortaya çıkabilir.

·        KOAH: Sigara KOAH'ın ana nedeni olmasına rağmen, işyerinde toz, gaz, duman ve buharlara maruz kalma bu hastalığın neden olduğu her 100 ölümden 15'ine, yani her yıl 4.000 daha fazla ölüm yaşanmasına neden olur. Hastalık akciğerlere giren ve akciğerlerden çıkan hava akışını sınırlandırarak nefes darlığına yol açar.

·        Pnömokonyoz: Kaynakçı akciğeri de denilen bu hastalık, kaynak dumanı içinde bulunan farklı maddelerin kimyasal etkileşimi ile oluşan ve hem akciğerin kendisini hem de hava yollarını tutabilen ince metalik partiküllerin akciğerde birikimi ile meydana gelen bir hastalıktır. Diğer birçok solunum hastalığı ile karışabilen bu hastalık öksürük, solunum sıkıntısı, balgam, ateş ve hırıltılı solunum ile kendini gösterir.

·        Asbeste Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları: Asbest ürünleri, el değmeden ve bozulmadan bırakıldığında genellikle zararsızdır. Sorun, kirlenmiş yapılar, zaman içinde bozulduklarında veya herhangi bir söküm, yıkım, tamir, bakım işlemi neticesinde parçalandığında ortaya çıkar. Havadaki asbest lifleri, bir saç telinden binlerce kat daha ince olabilir, bu da onların fark edilmeden solunmasını kolaylaştırır. Bu asbest parçacıkları daha sonra mezotelyoma kanserinin geliştiği akciğerlerin zarına yerleşir. Bunun dışında asbest; asbestle ilişkili akciğer kanseri, asbestosis ve yaygın plevral kalınlaşmasına neden olur.

KİMYASALLARA BAĞLI GELİŞEN MESLEK HASTALIKLARI


Asbest ve kurşun gibi kimyasal maruziyetle ilgili tüm geleneksel tehlikelere ek olarak, çalışanlar kimyasal çözücüler, boya, çözücü ve asitler, tarım ilaçları, yanıcı malzemeler, karbonmonoksit, endüstriyel temizleyiciler, benzin ve sıcak katran gibi sağlığı tehdit eden malzemelerle karşı karşıya kalmaktadır. PVC ve dioksine uzun süre maruz kalmanın kanser, nörolojik hasar, çocuklar için doğum kusurları ve bilişsel bozukluk, üreme hasarı, endokrin bozulması gibi sağlık sorunlarına katkıda bulunduğu klinik olarak bildirilmiştir. Cıva iyi bilinen bir kimyasaldır ve çocuk gelişimini etkileyerek doğum deformitelerine; sinir, sindirim ve bağışıklık sisteminin bozulmasına; böbrek hastalığı oranlarının artmasına ve görme bozukluğuna neden olarak insan sağlığını olumsuz etkilemektedir. Kurşunun küçük dozlarda ve kısa süreli maruz kalma oranlarında bile tehlikeli olduğu belgelenmiştir. Solventler temel olarak merkezi sinir sistemini etkileyerek sağlığı tehlikeye atar. Solventler nedeniyle ortaya çıkan kronik beyin hasarının, hafızanın ve diğer bilişsel işlevlerin bozulması ile duygusal kontrolün ve motivasyonun bozulması olarak iki şekilde geliştiği görülmektedir.

MESLEKİ CİLT HASTALIKLARI


Mesleki cilt hastalığı, “işyerinde fiziksel, kimyasal veya biyolojik bir etkene veya mekanik bir güce maruz kalmanın hastalığın nedeni olduğu veya hastalığın gelişiminde önemli bir rol oynadığı bir hastalık” olarak tanımlanabilir. İşle ilgili dermatit mesleki cilt hastalıklarının %80'ini oluşturur ve çalışan tehlikeli bir etkenle temas ettiğinde ortaya çıkar. Kimyasal maddelere maruziyet mesleki cilt hastalıklarının önde gelen nedenidir. Bunun çok açık nedeni işçinin solunumun yanında çevresiyle ilk temasının ciltle olmasındandır. Çoğu iş manuel aktiviteleri içerdiğinden, ellerin dolayısıyla cildin bu aktivitelere dâhil olma olasılığı çok yüksektir. Kontakt dermatit kimyasal madde ile temas ettiği yerde cildin iltihaplanmasıdır. Vakaların yaklaşık %50-%80'ini kapsayan en yaygın mesleki cilt hastalığıdır. Kimyasal maruziyete bağlı cilt kanserleri zift, katran, is, antrasen ve bunların bileşikleri, mineral ve diğer yağlar, ham parafin, karbazol ve bunların bileşikleri, kömür katranı damıtma ürünleri kanserlere yol açabilecek durumların gelişimini tetikleyebilir. Kimyasal maddelerin dışında mekanik travma, sıcaklık, ısı, soğuk hava, UV radyasyon gibi fiziksel etkilerde fiziksel kökenli cilt hastalıklarına neden olabilir.

MESLEKİ KANSERLER


Mesleki kanser, genellikle uzun bir süre boyunca işyerinde kanserojen maddelere önemli ölçüde maruz kalmaktan kaynaklanır. Kanserin nedenleri (kanserojenler) çok ve çeşitlidir. Katı maddeler, sıvılar, karışımlar, buharlar, gazlar, tozlar ve hatta radyasyon olabilirler. Yeterli kontrol olmamasına bağlı olarak, onları solumaktan, cilt yoluyla emmekten ve yanlışlıkla yutmaktan etkilenmek mümkündür. Bu maruziyetler ile gelişen herhangi bir hastalık belirtisi arasında genellikle önemli bir süre (genellikle 10 yıldan fazla ve 40 veya 50 yıla kadar) vardır. Her bir kanser türüne göre semptom ve belirtiler değişmektedir. Yaygın kanser belirtileri kanama, ağrı, şişlik, açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik, ateş, cilt değişiklikleri ve öksürük şeklinde sıralanabilir.

TETANOS


Tetanos hastalığının paslı çivi batması nedeniyle oluştuğu bilinse de gerçekte basil türünden bakterilerin, vücutta bulunan açık yaralar yoluyla veya batma yoluyla vücuda girmesiyle ortaya çıkan bir hastalıktır. Halk arasında “kazıklı humma” diye de bilinen bu hastalık şiddetli ateşe neden olan oldukça tehlikeli bir hastalıktır. Vücutta görülen en belirgin etkisi kasların çok ağrılı bir biçimde kasılması olan bu hastalık temelde bir sinir sistemi enfeksiyonudur. Tetanos bir mutfak çalışanının kesik parmağındaki yaradan veya profil kesme atölyesi çalışanının metal yüzeye temasla oluşan yarasından bulaşabilmektedir.  Hastalığa neden olan bakterinin nemli ve paslı metal yüzeyleri çok sevdiği, ancak toprakta da yıllar boyunca serbest halde canlı kalabildiği bilinmektedir. Direk temas olmaksızın havadaki tozlardan bulaşması da mümkündür.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

International Labor Organization (ILO). (2006). Occupational Safety and Health: Synergies Between Security and Productivity.

İSGİP, Çalışma, and Sosyal Güvenlik Bakanlığı İSGGM. "KOBİ’ler için İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Rehberi: Risk Değerlendirmesi." İSG Performans İzleme ve Sağlık Tehlikeleri-Metal Sektörü.

Norton Abrasives (2019) What is ‘White Finger’? https://www.nortonabrasives.com/en-gb/resources/expertise/what-white-finger

Takala, J., Hämäläinen, P., Saarela, K. L., Yun, L. Y., Manickam, K., Jin, T. W., & Lin, G. S. (2014). Global Estimates of the Burden of Injury and Illness at Work in 2012. Journal of Occupational and Environmental Hygiene, 11(5), 326-337.

The National Institute for Occupational Saftey and Health (NIOSH) Centers for Disease Control and Prevention Construction Statistics https://www.cdc.gov/niosh/index.htm

Zitzman, L How to Prevent Hearing Loss in Construction  https://www.pro-sapien.com/blog/hearing-loss-construction/

 

# YAZARIN DİĞER YAZILARI
# İLİŞKİLİ KONULAR

Yazar Serkan Yıldız - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak isghaber.com.tr | Türkiye'nin İSG Haber Ajansı Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan isghaber.com.tr | Türkiye'nin İSG Haber Ajansı hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler isghaber.com.tr | Türkiye'nin İSG Haber Ajansı editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı isghaber.com.tr | Türkiye'nin İSG Haber Ajansı değil haberi geçen ajanstır.


Bursa | C sınıfı iş güvenliği uzmanı

- HRS Projesinde görevlendirilecek - Bursa Nilüfer'de ikamet eden - Tecrübeli ya da tecrübesiz - OSGB'ye bağlı C sınıfı uzman ekip arkadaşları arıy...

AKTİF HEKİMLER OSGB

İstanbul | C sınıfı iş güvenliği uzmanı

İstanbul Maltepe de başlayacak inşaat projemiz için Tim OSGB bünyesinde tam zamanlı çalışabilecek C Sınıfı bay İş Güvenliği Uzmanına ihtiyacımız vard...

Tİ̇M OSGB

İstanbul - B Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı

Eyüp'te devam eden inşaat projemiz için Tim OSGB bünyesinde tam zamanlı çalışabilecek B Sınıfı sınıfı İş Güvenliği Uzmanına ihtiyacımız vardır. İlgi...

Tİ̇M OSGB

Ankara | C/B Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı

#C veya B Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Ankara merkez ofisimizde görevlendirilmek üzere; -Aktif olarak araç kullanabilen (manuel), -Tercihen 2-3...

0(312) 428 83 88 ANSET İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

İstanbul (şişli-beşiktaş) | C Sınıfı Iş Güvenliği Uzmanı

Beşiktaş metro şantiyesinde çalışabilecek, En az 1 yıl OSGB tecrübesi olan, İnsan ilişkileri kuvvetli, Tam zamanlı, C sınıfı İş güvenliği uzmanı çalış...

BEŞİKTAŞ METRO ŞANTİYESİ

Konya | C sınıfı iş güvenliği uzmanı

Konya'da bulunan şantiyemizde görevlendirilmek üzere konaklamalı ve tam zamanlı C sınıfı iş güvenliği uzmanı aranmaktadır. İletişim: [email protected]

0(312) 334 63 31 TUTKU OSGB

İstanbul - Maltepe | C sınıfı iş güvenliği uzmanı

İstanbul Maltepe'de başlayacak inşaat projemiz için Tim Osgb bünyesinde tam zamanlı çalışabilecek C Sınıfı sınıfı İş Güvenliği Uzmanına ihtiyacımız v...

Tİ̇M OSGB

Akti̇f Heki̇mler Osgb | İşyeri Hemşiresi

- OSGB merkezinde haftada 5 gün çalışabilecek - Aktif araç kullanabilen - DSP Belgesine sahip (Kadın) İletişim: [email protected] İlet...

AKTİ̇F HEKİ̇MLER OSGB

İstanbul | C sınıfı iş güvenliği uzmanı

Büyükçekmece, Beylikdüzü, Bahçeşehir civarında ikamet eden, C sınıfı bayan iş güvenliği uzmanı aranmaktadır. Başvuracak adaylar tecrübesiz de olabilir...

MUHİTTİN CENK TANIŞ

İstanbul | C sınıfı iş güvenliği uzmanı

Büyükçekmece, Beylikdüzü, Bahçeşehir civarında ikamet eden, C sınıfı bayan iş güvenliği uzmanı aranmaktadır .İletişim : Muhittin Cenk Tanış / 05054612...

05054612498