Türkiye’de İSG Kursları ve eğitim metotları

Sektör temsilcileri, mevcut eğitim modelinin güçlü bir mevzuat temelinde ilerlediğini ancak uygulama, teknoloji ve eğitim metodolojileri açısından dünya standartlarının gerisinde kaldığını belirtiyor.

Kariyer Enstitüsü İSG Eğitim Kurumu tarafından hazırlanan değerlendirme raporunda, Türkiye’de İSG eğitimlerinin mevcut durumu ile uluslararası örnekler karşılaştırılıyor. Kariyer Enstitüsü Genel Müdürü Hilal TÜTEN, gelişim alanları açık biçimde ortaya koyuyor.

Türkiye’de ve dünyada İSG eğitimlerinin yapısı gündemde

1. Yapı ve yetkilendirme

• İSG eğitimleri Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB) tarafından yetkilendirilen İSG eğitim kurumları aracılığıyla verilir. Yetkilendirilmiş 59 adet eğitim kurumu bulunmaktadır.

• Kurslar C, B, A sınıfı iş güvenliği uzmanlığı, işyeri hekimliği ve diğer sağlık personeli alanlarına ayrılır.

• Eğitim kurumlarının denetimi ve müfredat onayı tamamen Bakanlık kontrolündedir.

2. İçerik

• İçerik mevzuat ağırlıklıdır: 6331 sayılı yasa, yönetmelikler, risk analizi, acil durum, ergonomi, kimyasallar vb.

• Pratik eğitim oranı düşüktür; teorik bilgi ön plandadır.

• Güncel endüstriyel gelişmelere (örneğin yapay zeka, dijital risk analizi, sürdürülebilir güvenlik kültürü) adaptasyon yavaştır.

3. Eğitim metotları

• %70 teorik, %30 pratik yaklaşımı vardır.

• Sınıf içi anlatım, PowerPoint sunumlar, test tabanlı ölçme sistemi hâkimdir.

• Online eğitim sistemi gelişmekte ama genellikle video ders + test modelindedir, etkileşim sınırlıdır.

4. Eğitmen Profili

• Çoğunlukla mühendislik, hekimlik, teknik öğretmenlik gibi kökenlerden gelen eğitmenlerdir.

• Eğitmen gelişim programları zayıftır; “eğiticinin eğitimi” standardı henüz yaygın değildir.

5. Değerlendirme

• Yazılı test temellidir (genellikle ÖSYM sınavı).

• Uygulamalı yetkinlik ölçümü çok sınırlı veya hiç yoktur.

Dünyada İSG kursları ve eğitim metotları

Birçok ülkede İSG eğitim yapısı daha esnek, uygulamaya dayalı ve sektör odaklı ilerliyor. NEBOSH, IOSH ve OSHA gibi uluslararası sertifikalar global iş piyasasında yüksek kabul görüyor.

1. Yapı ve yetkilendirme

• Eğitimler ülkelere göre farklılaşır; ancak çoğu ülkede bağımsız akreditasyon kuruluşları yetkilendirme yapar.

• Devlet rehberlik eder ama içerik sektörel kurumlarca sürekli güncellenir.

2. İçerik

• Mevzuatın yanında insan davranışları, liderlik, güvenlik kültürü, sistem mühendisliği ve psikososyal riskler gibi konular işlenir.

• Uygulamalı vaka çalışmaları, simülasyonlar ve saha projeleri yaygındır.

• Dijital dönüşüm, yapay zekâ ve veri analitiği gibi çağdaş unsurlar eğitimde yer bulur.

3. Eğitim metodları

• Etkileşimli öğrenme, VR/AR uygulamaları, simülasyonlar sık kullanılır.

• Grup çalışmaları ve problem çözme atölyeleri temel yöntemlerdendir.

• Online sistemlerde modüler, oyunlaştırılmış öğrenme modelleri yaygındır.

4. Eğitmen profili

• Eğiticiler hem akademik hem saha tecrübesine sahiptir.

• Pedagojik ve dijital eğitim metodolojisi güncellemeleri zorunludur.

5. Değerlendirme

• Yazılı sınav yanında proje, vaka çözümü, sözlü savunma ve uygulama değerlendirmesi bulunur.

• Sertifikalar süreyle sınırlıdır ve yenileme zorunludur.

Karşılaştırmalı tablo

Hazırlanan raporda Türkiye ve dünya genelindeki İSG eğitim yapıları belli başlı kriterler üzerinden karşılaştırılıyor. Tablo, iki sistem arasındaki metodolojik farkları net şekilde ortaya koyuyor:

Sonuç ve öneriler

Raporda, Türkiye’de İSG eğitimlerinin güçlü bir mevzuat temeline sahip olduğu ancak küresel örneklere göre geliştirilmesi gereken alanların bulunduğu ifade ediliyor.

• Mevzuat odaklı yapı uygulama becerilerini geri plana itiyor.

• Dijitalleşme ve yenilikçi öğretim tekniklerinin yaygınlığı yetersiz.

• Sürekli mesleki gelişim kültürü henüz oturmuş değil.

Bu doğrultuda geliştirilen öneriler şöyle sıralanıyor:

• Tüm eğitim kurumları arasında standart kalite kriterlerinin oluşturulması.

• Eğitim kurumlarının modern eğitim metodolojisine uygun teknik donanımla geliştirilmesi.

• Sanal simülasyonlar, saha uygulamaları ve vaka çalışmalarının eğitimlerin merkezine alınması.

• Uzmanlık sisteminde sektörel ayrışmanın (inşaat, maden, kimya vb.) güçlendirilmesi.

• Eğitmenler için pedagojik standartların ve “eğiticinin eğitimi” programlarının zorunlu hâle getirilmesi.

• Sertifika yenileme ve sürekli eğitim sisteminin kurulması.

• Uluslararası programlarla entegrasyonun artırılması (NEBOSH, IOSH).

• Yapay zekâ tabanlı öğrenme modellerinin yaygınlaştırılması.

• Test odaklı sınav sisteminden kademeli olarak uzaklaşılması.

Hilal TÜTEN | Kariyer Enstitüsü Genel Müdürü